Verschillende soorten katheters uitgelegd

Urologische katheters uitgelegd: soorten, toepassingen en aandachtspunten

Voor verpleegkundigen en patiënten 

Urologische katheters zijn onmisbare hulpmiddelen binnen de medische zorg. Ze maken het mogelijk om urine uit de blaas af te voeren wanneer iemand dit tijdelijk of blijvend niet zelfstandig kan. Zowel in de acute als langdurige zorg komen verpleegkundigen en patiënten hiermee in aanraking. Er zijn verschillende soorten katheters, elk met een eigen indicatie, voordelen en aandachtspunten.

In dit artikel vind je een praktisch overzicht van de meest gebruikte urologische katheters: intermitterende katheters (eenmalige katheterisatie), verblijfskatheters (urethraal en suprapubisch) en postoperatieve katheters. Ook nemen we een korte keuzehulp en een FAQ mee, zodat je sneller tot een veilige en passende katheterkeuze komt.

Korte context: waarom een goede katheterkeuze telt

Katheterisatie lijkt soms een “standaardhandeling”, maar het blijft een invasieve interventie. De juiste indicatie, het juiste type katheter en goede nazorg maken aantoonbaar verschil in comfort, mobiliteit en het risico op complicaties zoals urineweginfecties, lekkage of obstructie. Daarom geldt in de praktijk: kies zo minimaal-invasief mogelijk en zo kort als verantwoord, en evalueer dagelijks de noodzaak.

1. Intermitterende katheter (ook wel: eenmalige katheterisatie)

Wat is het?
Een intermitterende katheter is een flexibele, steriele katheter die meerdere keren per dag handmatig in de urethra wordt ingebracht om de blaas te ledigen. Na gebruik wordt de katheter verwijderd (en meestal weggegooid, afhankelijk van product en protocol).

Wanneer kies je hiervoor?
Intermitterend katheteriseren is vaak de voorkeursoptie wanneer langdurige continue drainage niet nodig is. Het wordt onder andere toegepast bij patiënten met een neurogene blaas (bijv. MS, dwarslaesie, spina bifida) of bij chronische urineretentie zonder indicatie voor een verblijfskatheter.

Voordelen

• Doorgaans minder infectierisico dan langdurige verblijfskatheterisatie

• Meer bewegingsvrijheid en zelfstandigheid

• Ondersteunt het behoud van blaasfunctie en blaasmanagement

Aandachtspunten voor verpleegkundigen

• Instrueer techniek (aseptisch of schone techniek, afhankelijk van setting en beleid)

• Bespreek keuze voor glijmiddel of hydrofiele katheter (comfort, frictie en slijmvliesbescherming)

• Observeer pijn, weerstand, bloedverlies of tekenen van urethrale irritatie

• Let op therapietrouw en een passend schema (overvulling van de blaas voorkomen)

Voor patiënten
Goede uitleg en oefening verlagen drempels (spanning/schaamte) en verbeteren zelfstandigheid. Neem klachten zoals pijn, branderigheid of bloedverlies serieus en bespreek deze tijdig.

2. Verblijfskatheter (urethrale katheter / Foley-katheter)

Wat is het?
Een verblijfskatheter (Foley) is een flexibele katheter die via de urethra in de blaas wordt ingebracht en op zijn plek blijft door een ballon. Urine wordt continu afgevoerd naar een opvangsysteem (opvangzak/urimeter/ventiel, afhankelijk van indicatie).

Toepassingen

• Acute of chronische urineretentie

• Nauwkeurige monitoring van diurese bij ernstig zieke patiënten

• Specifieke perioperatieve indicaties of wond-/huidbescherming (alleen bij duidelijke noodzaak)

• Palliatieve zorg (comfort/ontlasting), op indicatie

Voordelen

• Continue drainage en vaak direct effect bij retentie

• Praktisch voor monitoring in klinische setting (bijv. urimeter)

• Geschikt wanneer patiënt niet (meer) zelf kan katheteriseren

Aandachtspunten voor verpleegkundigen

• Evalueer dagelijks de noodzaak (zo kort mogelijk is doorgaans het veiligst)

• Werk strikt volgens protocol bij inbrengen en verzorging

• Hanteer een gesloten drainagesysteem en voorkom onnodig ontkoppelen

• Let op tekenen van lekkage, blaaskrampen, obstructie, koorts of pijn

• Goede fixatie voorkomt tractie en urethrale schade

Voor patiënten
Langdurig gebruik kan leiden tot ongemak, blaaskrampen, infecties en beperking in mobiliteit. Heldere voorlichting (wat is normaal, wat niet) helpt complicaties sneller te herkennen.

3. Suprapubische katheter

Wat is het?
Een suprapubische katheter is een verblijfskatheter die via een kleine opening in de onderbuik (net boven het schaambeen) rechtstreeks in de blaas wordt ingebracht. Plaatsing gebeurt door een arts onder steriele omstandigheden.

Wanneer is dit een overweging?
Bij langdurige katheterisatie wanneer een urethrale katheter ongewenst is (bijv. door urethrale problemen, comfortoverwegingen) of niet mogelijk is.

Voordelen

• Ontlast de urethra en kan urethrale schade helpen voorkomen

• Vaak comfortabeler bij langdurig gebruik en soms meer bewegingsvrijheid

• Kan huidproblemen door lekkage/incontinentie verminderen, afhankelijk van situatie

Aandachtspunten voor verpleegkundigen

• Dagelijkse inspectie en verzorging van insteekopening volgens protocol

• Let op roodheid, pijn, lekkage, geur, koorts of pus (denk aan lokale infectie)

• Fixatie en slangpositie: voorkom trekken, knikken en drukplekken

4. Postoperatieve katheter

Wat is het?
Een postoperatieve katheter is meestal een (tijdelijke) verblijfskatheter na een chirurgische ingreep, bijvoorbeeld aan blaas, prostaat of buikorganen. Doel: de blaas ontlasten, diurese monitoren en herstel ondersteunen.

Toepassing

• Na prostaatoperaties (bijv. TURP), blaaschirurgie of gynaecologische ingrepen

• Na grote buikoperaties wanneer mictie tijdelijk verstoord kan zijn

Aandachtspunten voor verpleegkundigen

• Controleer kleur/hoeveelheid urine (zeker bij hematurie en stolselvorming)

• Controleer doorgankelijkheid bij pijn, krampen of verminderde afvloed

• Verwijder tijdig volgens protocol om spontane mictie te stimuleren

Katheterkeuze in de praktijk: snelle keuzehulp (voor zorgverleners)

Gebruik onderstaande punten als gespreks- en beslischecklist. Volg altijd het lokale protocol en (urologische) orders.

• Indicatie & doel: retentie oplossen, diurese monitoren, wondbescherming, comfort in palliatieve fase, etc.

• Duur: eenmalig/meerdere keren per dag (intermitterend) vs. tijdelijk/continu (verblijf).

• Risico op complicaties: eerder CAUTI, eerdere obstructies, kwetsbare urethra, cognitieve problemen (trekken aan katheter).

• Comfort & mobiliteit: wat past bij het dagelijks functioneren van de patiënt?

• Maat, tip en materiaal: kies volgens protocol/indicatie (bijv. siliconen bij latexallergie of bij behoefte aan groter lumen).

Algemene aandachtspunten bij kathetergebruik

• Urineweginfecties (UTI/CAUTI): verhoogd risico bij verblijfskatheters. Let op koorts, pijn, new-onset verwardheid, suprapubische drukpijn, afwijkende urine en klinische achteruitgang.

• Lekkage: kan wijzen op obstructie, blaaskrampen of verkeerde positie. “Dikker nemen” is niet altijd de oplossing en kan irritatie vergroten.

• Obstructie/verstopping: let op knikken, gruis/stolsels, pijn en afvloedproblemen; handel volgens protocol.

• Fixatie & huid: goede fixatie voorkomt trekken, meatusdecubitus en urethrale schade. Wissel fixatiepunt om huidirritatie te beperken.

• Psychosociaal: schaamte of onzekerheid komt vaak voor. Een rustige, empathische benadering en duidelijke uitleg helpt.

Verdieping: veel voorkomende complicaties
Wil je dieper lezen over CAUTI/bacteriurie, obstructie/encrustatie, blaaskrampen, urethrale schade en praktische interventies? Bekijk dan onze klinische gids: Veel voorkomende complicaties bij blaaskatheters.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is in de praktijk vaak de voorkeurskeuze: intermitterend of een verblijfskatheter?

Als de situatie het toelaat, heeft intermitterend katheteriseren vaak de voorkeur omdat je geen continue “vreemd lichaam” in de urethra/blaas houdt. Een verblijfskatheter kan noodzakelijk zijn bij acute retentie, strikte monitoring of wanneer intermitterend niet haalbaar of onveilig is.

Wanneer is een suprapubische katheter logisch?

Bij langdurige katheterisatie wanneer urethrale katheterisatie ongewenst of problematisch is (bijv. urethrale schade, comfort, bepaalde anatomische problemen). Plaatsing en beleid verlopen via arts/urologie.

Wat betekent Charrière (Ch) en hoe kies je de maat?

Charrière is de maatvoering van katheters. In de praktijk kies je de kleinste maat die effectief is voor goede drainage, volgens protocol en indicatie. Te groot kan irritatie en schade vergroten.

Siliconen of latex: wat zijn belangrijke verschillen?

Bij latexallergie kies je altijd latexvrij (vaak 100% siliconen). Siliconen heeft doorgaans een groter lumen bij dezelfde Ch-maat en wordt vaak gekozen bij langere gebruiksduur, afhankelijk van beleid en patiëntfactoren.

Hoe herken je vroeg dat er iets misgaat bij een verblijfskatheter?

Let op pijn/druk, koorts, plots minder afvloed, lekkage langs de katheter, nieuw-onset verwardheid, zichtbare knikken, stolsels of sterk afwijkende urine. Handel volgens protocol en schakel tijdig arts/urologie in bij alarmsymptomen.

Wat is het belangrijkste om CAUTI te helpen voorkomen?

Een duidelijke indicatie (niet “voor de zekerheid”), zo kort mogelijk gebruik, aseptisch inbrengen, een gesloten systeem en goede dagelijkse verzorging/evaluatie. Minimaliseer onnodig ontkoppelen en zorg dat de opvangzak onder blaasniveau blijft.

Conclusie

Urologische katheters zijn waardevolle hulpmiddelen in uiteenlopende zorgsituaties – van kortdurend postoperatief gebruik tot langdurige ondersteuning bij chronische aandoeningen. Voor verpleegkundigen is kennis van de verschillende typen katheters essentieel om veilige, persoonsgerichte zorg te bieden. Voor patiënten is goede voorlichting belangrijk om vertrouwen en zelfstandigheid te bevorderen.

Een juiste katheterkeuze, correcte toepassing en zorgvuldige nazorg maken het verschil in comfort, veiligheid en kwaliteit van leven voor de patiënt.

Meer informatie over katheters en wat er beschikbaar is op onze webshop: klik hier.